Back to blog
Blog

Mwaiseni ku nsaka yainikwa ishina lyandi pano pa mwela!

Filya batiila, “Apo wasanga imfumu e pesano, ni pano mukwai twingalanshanishisha fyonse ifikumine umulimo wandi no tutabo tuuntu nemba mu lulimi lwa Cibemba. Bamo balanjipusha ico nshilembela mu Cingeleshi pantu..

Kunda Londa

Reflections on language, schools, culture, and the work that surrounds fiction in Cibemba.

Iyi e nsaka apo nkalalemba utumalyashi twandi elyo nefyo ndebomba umulimo wa ku lemba-lemba.

Filya batiila, “Apo wasanga imfumu e pesano, ni pano mukwai twingalanshanishisha fyonse ifikumine umulimo wandi no tutabo tuuntu nemba mu lulimi lwa Cibemba.

Bamo balanjipusha ico nshilembela mu Cingeleshi pantu utumalyashi tumo tulawama nganshi. Mukwai abalemba mu Cingeleshi caani ca ku mutenge. Abeengi balafwayafye ukwambula ukufuma mu tutabo twalekanalekana utwabeene elyo bapanga canganya.

Limbi kuti babomfya na kompyuta ya balembela. Ico bacitila ifi nicofye bamona kwati ukulemba bwino Icingeleshi kulalenga beshibikwe nga abasambilila. Elyo no kuti kuti bapanga ulwingi pantu bakashitisha akatabo ku caalo conse.

Awe mukwai, no lulimi lwesu lwine lwalicindama. Eco mu fyalo fimo pamo nga mu China, mu Tanzania na fimbi basambilishisha fyonse mu lulimi lwabo. Nico abeengi balomfwikisha pantu batendekela ku bwaice. Nakuba batiila, “Akacila ka mbushi, kasengula apo kekeele.”

Nalipapile bushiku bumo ndelanda na kafundisha pa sukulu limo ifi, ninshi ndesulwisha akatabo kandi ako ba Examination Council of Zambia basalile ukuti abaana balelembamo amashindano. Mukwai uyu maayo pa kusuusha Icibemba alemekako no kumeka, ukulandila Icibemba mu Cingeleshi:

“Pano tatufunda Icibemba. Abaana tabacifwaya.”

“Mulandu nshi?” efyo naipusha.

“Calibafye filyaa!”

“Filya fiisa?” na ine nkoselepo fye.

“Teeti, nondolole, kano limbi mu Cisungu.”

“Aleeni mukwai, londololeni.”

“Complicated, sort of.”

“Ekuti shani?”

“Tabacitemwafye!”

“Ekuba ‘complicated’ kanshi kukaana citemwa?” Namwipusha.

“Ee mukwai.”

“Kanshi teemulimo wenu ukulenga abaana batemwe ico balesambilila?”

Namona alafwaya ukuya, ukusengauka icipusho. Elyo namwipusha nati:

“Bushe kanshi tamwalesambilila ifya kufunda indimi.”

“Ee, nomba ine natemwa Icifrenchi.”

“Mwacitemenwe shani?”

“Kwali bakafundisha abalempatikisha, nasuka nakwatamo na interest. Ino nshita monafye kwati e lulimi lwandi.”

“Bushe mwamona ifyo mwingalenga na abaana benu pano batemwa ululimi lwa Cibemba?”

Awe maayo awafye mu lwalali, ansontela ku ofeshi lya kwa Kafundisha Mukalamba, anyongoloka na apo twali. Naishiba no mulandu abaana abeengi bashisambililila ululimi lwa cifyalilwa.

Ala umo twenda mwaliba ilyashi.

Ifi fine efyo mukalabelenga pano mu lyashi lya mutatakuya ilya UMO TWENDA.

Nalitemwa no kushimika utwa kumwesu ku masapa, ku Lunga, ku meenshi yalengama, uko tushinwa aya mu mupaipi. Nga ni mu nshita sha kwa Yesu, nalimo nako kwine nga balikwinika abaGriki abati ku 'Betisaida' icipilibulafye ukuti ‘ulupungu lwe sabi,' nalimo umushi wa kwa taata nga ni 'Magdala,' ekutiila, ‘ing’anda ya balondo.'

Apo Zambia teemu Lusaka nangu mu Kalale, nalimo bambi kuti batemwa no kwishiba ifyo ku Magdala kwaba, intambi shabako, ne nkulilo sha bantu. Kabili batiila, “Icaalo, baantu.”

Kanshi mukwai mulekonkafye nga mu nshila. Nga muli no twakupoosapo, mukwai kuulandapo, pantu “Insaka, isaka abalipo.”

Namusengela mwane!.

Isembe Talitwa book cover

Featured title

Isembe Talitwa

A Cibemba thriller for ages 13 and above, approved and recommended for teaching and learning Literature in Cibemba in Zambian schools.