UMO TWENDA - IMFWA SHESU ULUBALI - 2

Mukwai batiila, “Shilungafye, ibwelelo ni ku mwabo.” Bambi nabo abati, “Kwenu ni kwi koshi, kuti apali ifi wafwenako.” Ecanjimishe ukuti ndeya moneko ulupwa ku mushi, maka-maka Maama-Lukonde uwashala eka, ukwabula uwa ku musapikila. Nati nilamushimikilafye ilyashi lya ku ncende shimbi kwati nshakwata kuntu natuntumuka. Kwesu nako kwaba abantu. Ku bashaishiba mukwai, ni ku Lunga, ku masapa ya ku Bangweulu.

Cilya naafika pa Mubungwe, mu nshita ya mupepo, mu cibolya ca kwa shikulu Kalimina-mbeba, ku cishi ca Ncheta, abakalamba bonse elyo balebwela ku mabala. Ndemonafye ifyushi apa na palya apo abaice bacilaontela umulilo ilyo kwa citalala. Amasukulu balifunga, bakesula pa numa ya mulungu umo.

Iminshi ya baletwa kalundwe nayo ilelila nge ileimba ulwimbo lwa kusekelela, pantu insala ilekuutila apatali. Abaice bonse balifye abacimwemwe, kuti wamwenafye ku myangalile; abalepepekana, abaleteya ifipuutwa, na balebuta, waishiba ukuti icipowe kuno baalicimfya, icimbaala cicili cilebomba. “Insala ni ndiminwa.”

Teefilya inshita twalekulilamo limo-limo ilyo twalemona bamo ukulabendelela ulukolo lwa ng’anda ya beene pakuti asange balelya bamuputwileko umukusu, bashinshika na akamunofu ke sabi pa muulu, baalundapo ne fyebo. Awe ifintu filapilibuka, icipingo calilandikisha ukuti kwaliba inshita ku mibeele ya lekana-lekana. Na lilya liine abantu balecuulafye nga kwa bunda, ifyakulya fyaibililwa. Inshita ishingi twalebafye muli ‘Wimpa ndikwete.’

Maama nao aafika, afuma pa kalibala kakwe pa kabanga, kwati naaloota ukuti ndefika. Awe twaikumbata, naumfwa uko alemfwenafwena pa numa, iminwe iyauma nga kamuti. Ilyo alemwentula, namona inkanda shikankamene nga pulasitiki bapishishe mupeepi na umulilo. Naumfwa icikonko, naishiba ukuti inshiku sha kwa cibusa wa pa mutima shaaya. Nalimo nomba line ndeshala neka.

Uko cili naishiba ukuti nangu caafye shaani, leelo lyena alenwapo utwalowa, afumfunyeko na ka mukaate pantu ukusheeta lyashi lya kale. Ala caali kaale apo asansamuukilepo ngefi aumfwa. Bwangu-bwangu acincisha utwipwa ukuti tumpeele ameenshi, twikate na mukolwe pakuti njilekenke.

Cilya tuleisha, alanondolwela ifyo aendele ilyo aile ku cililo ca mwishikulu wa mukalamba wakwe kwa Chiunda Ponde. Abala andolesha, elyo atiila:

“Ala Kalimina isukulu liisuma, lyalenga wayaikala mwana-beene, watuushako ku ficitika kuno mwesu.”

“Pantu naine mfuluka ukwikala nobe kuno, we njabi yandi. Nshumfwa bwino ifi ushakwata wa ku kusapikila. Nga ndakwafwilishako mu tumilimo ningakwanisha.” Efyo nalondolola, ukuyumfwa sana uwa mulandu.

“Teekwesha nangu panoono ukutontonkanya pa fya kubwelela kuno. Pali bufi nga ni uku nafumine kwa Chipundu, wikeesha.”

“Muulandunshi, Maama?”

“Ifyo namwene pa mfwa ya kwa munonko, tafyansekeshe. Uleikalafye uko ku Kalale uko muloosha ukwabula ukufwala imipango. Uko mushiika abantu balaala mu nshishi.”

“Yangu Maama! Nga uwakweba ukuti tabafwala mipango mu Kalale naani? Pantu ekubipiishe napo. Kwena, tabakaka mipango mu mutwe, bafwala ku cifuba na ku moolu. Elyo, kwena teekuti ne cikonko cipwe bwangu, pantu uufwile benda nankwe ukufikila icakufwala cikoneke.”

“Walosha mwi nobe Kalimina waba ne mipuulwe? Ndekweba ifituntulu iwe ulefimwena mu nseko, nshilapwisha na kupwisha.”

“Iyoo, Maama. Teemipuulwe nakalya. Ku Kalale nomba nga wafwa, babuula icikope cobe ica ku bulumendo nangu ubukashana, eco bapulinta pa nsengeleti na pa fitenge. Ninshi efyo bakulafwalafye pa cililo pakuti onse uwaisa eshibe abeene ba muntu uufwile. Nomba wa mona maama, kuno umupango balakakula nga papita inshiku. Nomba umutwe pa nsengeleti wikala imyaka. Emipango twakwata kulya.”

“Eyo! Awe uko ifwe teekuti uleke ukulila. Kuti ulelila cila kasuba nga waikata ku ca kufwala wamona umutemwikwa.”

“Teapo peka Maama. Ifwe nomba balakopa ne citumbi. Intanshi bakopa icilindi ceka-ceka. Kanofye uushikwete Musange, ninshi alekopa. Elyo nomba basalanganya pa mwela, pa tumilabasa twa fitunshitunshi. Kanshi nangu tauliko uko baleshiika, nangu tautamba pa fitumbi, nga mwe ba ngulu, awe kuti watambilafye apo wikeele. No twaice tulatamba, teefilya mwaletulesha ku bwaice ati abaice tabaya ku nshishi. Efyo ifintu fyayaluka. Ku Kalale kwena nomba tulashita na kacaasu ku manda. Icakulya conse kuti washita pakati ka mputa sha baafwa. Kuti mwasanga umwanakashi eeka alelolela abakwisa mushita mu kati ka manda.Tali nako! Imfwa tayafina ifyo yafinine kale.”

“Oh, kanshi emwalola ukutumpuluka bati? Fyenu ifyo... Nangu walanda ifyo, fintu namwene uku tafyansekeshe.”

“Shimika boyi tumfwe. Finshi wasangile ku mishi ya kwa ndume yobe”

“Nshakonkele malilo. Nailiile amalwele. Ubushiku twafikile, twasangile munonko, Ngosa, alelandafye bwino-bwino. Aaleikalakofye no kwikala, mwalandako ne lyashi. Ukoonda eko twamusangile ashele nga pa ka caani.

“Twasangile muli na shing’anga wa kapale. Alebukila ku kalunguti. Kanshi nga bakupika akambale pa kalunguti, elyo bashingulusha akambale, muleumfwa na uko akalunguti kaleshinguluka mu kati ka mbale. Nga baisulapo basanga ulubali lwa kalunguti ulwafiita lulolele ku mulwele, abati taafwe. Kuulwalafye.

“Nga ulubali lwa kalunguti lulya lwa kashika lwalola ku mulwele, wamona shing’anga akontamafye aleetifye, “sole-sole, abaloshi tabaaba na luse. Ubuumi tapali.”

“Kanshi kwali ukubwekeshabwekeshapo ukushingulusha akambale pakuti beshibe icishinka.

Mpaka ing’anga yanaka, pantu imfwa no mweo fyonse epo fyaali, ukulingana no lubuko.”

“Elyo bacita shani ilyo bamona tapali casuko ciine-ciine, Maama?”

“Ati awe ni ngulu shabamo, eshimunwa umulopa pantu alakaana ukucita ifyo shilefwaya. Alingile ukushiila ingulu umukashi. Nao alitemwisha umukashi, teekuti acisuminishe. Epa kuyaita shing’anga wa ngulu, uwa kwimba na ukushana. Efyo bacisenseka, ukupatikisha umulwele ukusemuka. Ine ndeti nati uyu muntu mulecinsha nga ulupeta tali na maka. Mwalamusumbulula alafwila mu lubansa. Abati kanofye acinde. We mwaume we, namona uko umuntu alefilwa ukwiminina pa meenso ya cintubwingi. Kuti abamwitila ifi, bamupuutila ifyushi mu myona, bamusubako ifi na filya pakutifye atendeke ukwimba, ingulu shifume; nakalya!”

“Ninshi bonse muleloleshafye?”

“Nga kuti twacita finshi? Kuuloleshafye no kupokelela ishilesamuna shing’anga. Ukufikila bamona ukuti tapali icilecitika ku mulwele, elyo batiila musendeni aye ekale. “Twafikilefye mu ng’anda, ico bamupukumwine ukucila mu cipimo, ubulwele bwaingila na mu mukunda. Pa kafwa-mfumu, aleka no mweo. Efyo munonko aaya!”

“Tacawepo ico nangu apanoono. Bushe takwali cipataala mupeepi?”

“Baleeti ubulwele tabwalefwaya muti wa cisungu, filya batiila, ‘Fya ku Bantu.’’

“Yangu Maama ee! Efyo mwalekele Ngosa afwa ifyo fiine?”

“Aafwa, mune na akantupo! Pa kuloosha eko wingomfwa ifimbo-fya-malilo imisango yonse. Kuti aba bashobako abeena-buko ukuti ebalengele. Abeena-buko nabo abati leeta umunwe nkusume. Umbi aafika ebele beena-wishi. Abeena-wishi nabo abati fya kuli banyina. Kanshi kuti wafilwa ne ca kusendapo. Eko wingalafuluka kuno mune? Cawama ukafwile uko kwine uko bashishula abaafwa. Cawama mulebatambila pa mwela. Kuno nga bakushiika uluceelo, icungulo ninshi mu manda taulimo.”

“Elyo bantwala kwi, Maama nobe waba na kantu.”

“Ukeshiba uko batwaala abaafwa nga bakushula ilyo ukafwa.”

“Maama!”

Awe bane ilyashi lya kwa Maama pa mfwa shesu teekuti lipwe. Natusendame ulwendo twacenda luutali.