UMUKOLOBONDO

Icaalo cafika apabi.

Canunka ifungo nge citumbi ca ciswango. Caipuka nga ameenshi ya cikalishi umwabolela ifya mweo ne fishipeema. Mwafula bamunshebwa. Ba Filwa-nteeke nabo ni mbwee! Balolela abanabo ukufilwa pakuti bapyane akafulo. Tabafwaya kwafwana nakalya!

Abaice baleka ukumfwa ku bakalamba. Abakalamba bafilwa ukumfwa ku banabo. Abakashi tabomfwa ku balume. Abalume nabo tabatesha ifilanda abakashi. Abaana baaba icibebebe. Icaalo cilelola ku cimfulunganya nga kankungwe uukungulwile ifinangwa fyonse.

Ndeumfwila utwishikulu twandi ubulanda. Nshishibe icaalo umo bakaba nga cikaba shaani. Icaalo umo ifyeni filemoneka nge fikaaya. Ifya nsoni efili icishilano. Intambi sha beeni esho abantu baitakishamo. Ukusontana iminwe no kukansana efisela bangala, elyashi lya kupwishishamo icitendwe.

Nafilwa uwakulaya ilyo ndeshinga icuulu. Ilyo ndetentemukila ku mushili wa kashika. Ukufwa ndefwa, teeca kutwishika. Tapali mu lupwa lwandi uukang’umfwa. Amaano yafulisha kuli bonse. Nalimo coongo ca masomo. Nalimo kuupakaala kwa cilumba, no tusolobelo balebomfya utwaleeta bamwana Munshilumbulwa. Nalimo kuubilikisha kwa busambashi. Efilelenga ukuti bakome amatwi, beumfwa. Eco naishila kuli iwe, we Mukolobondo. We cimuti ca kale na kale. Ndefwaya unsungileko utwebo utu ndekutepelesha. Utufise mu mabuula yobe. Ndeshiila utwishikulu WILU (Will) ya mikalile.

Nalimo bushiku bumo abeshikulu bandi kuti bailuka, baisa tuusha mwi samba lya cintelelwe cobe. Nalimo kuti batiina icoongo, bafuluka umutalalila no kutuushako. Bakebukisha ishiwi natemenwe ukubeeba. “Umukolobondo. Umukolobondo. Umukolobondo.” Nga bakwipusha, ukabapeele fyonse ifyo ndebashiila. Amashiwi yonse ayo ndekweba. Wikafisa nangu kamo. Wikababeepa. Wikabatiina. Ukabeebe fyonse nga umo ndefilandila. Wikapita mu mbali, we cimuti natemwa, weo nacindika. “Ukufunda umwana, kuufikapo.”

We Mukolobondo, we utwala ifyalowa, ifyakuteeka abantu imitima. Ukabateeke imitima.

Tutale twishibane.

Nine Kalimina-mbeba. Nafyelwe pa nshita ifintu fya tendeke ukubiipa mu caalo. Ilyo ifyabuuta fya tendeke ukufiita. Muli ba 1960. Nine kabinda wa kwa maayo. Nakonkele nkashi nakwete umo mpo, uo inshishi yasunga. Njikala mu ncende ya kwashimina ku ndalama. Mwa Na-beene, mwi Lamba. Mu mikoti, mu Zambia.

Ninkota. Naali umwana mwaume uo maayo aali no kusekelamo. Teefyo caaba. Inshishi yalimumina. Taamonapo no bulumendo bwandi. Anjishibefye ukufika pa nshita ya kusumuka. Epo icibusa cesu calobeele. Imfwa yampapwiile pa numa ya kwa maayo.

Nashele ndesungwa ku lupwa. Ilyo ulupwa lwali ngo lukasa. Ilyo lwali nge cisansa ca muntu. Ilyo ifikondo fya lukasa fyaikateene. Cimo nga cacenwa, ulukasa lonse lwalefimba, no mutantamfula waninika, wafyantama na mwitanta. Awe ninshi umubili onse wasasa. Ilyo abantu baishibe ukuti, “Cisongo ni nama, nangu abalaale itoto liimo.” Ilyo baishibe ukuti abaana ba nkashi na baana ba ndume ni bamo beene.

Icikondo cimo nga calemana, ulukasa lonse ninshi ciilema. Ilyo amang’a yaletiinwa, epali mwaingila amaundu. Pali leelo nga icikondo caba ne cilonda, basusulapofye, babiikapo ne bumba. Nalimo kuti balundanyapo na pulasitiki. Efyo ifintu fili pali ndakai.

Ileelo ifikondo fibelama mu nsapato. Ifili mu kati ka nsapato muulandu wa ufwele. Epo isonde lifikile. Kuti wati kuli ukutumpuluka, kanshi mu kati ifikondo fya kashika na cee, fyaliliiwa ku cipuki, pantu tamupita mwela. Tamwaba mutende.

Ileelo ni cila muntu na abo aifyaliile. Uushafyala wa kusekwa kasuba konse. Kale uwafyalwa na noko ninshi ni noko. Muulimo wa mwana onse ukumusunga. Takuli uwingalya kano nao aalya. Kwali inshita ilyo tushaishibe ukuti wiso-mwaice ni ‘Anko” na noko mwaice ni “Aanti.” Twaishibefye ukuti wiso-mwaice, ni wiso. Noko mwaice ni noko, epela............. ifi e fyo akatabo ka 'Umukolobondo,' kaatendeka.